Qonqorini toʻxtatish va ushlab turish
7-mavzu: Yordam berishni tashkil etish · ~8 daqiqa
Qonqorin — jarohatlarda oldini olinadigan oʻlimning asosiy sabablaridan biri. Tez yordam mashinasi yetib kelguncha dastlabki uch-besh daqiqa muhim: toʻgʻri toʻxtatish usuli qonqorin turlariga bogʻliq.
Qonqorin turlari
Arterial — eng xavfli. Qon qizil, yorqin, yurak ritmiida pulsativ oqim bilan otilib chiqadi. Qon yoʻqotishi tez ortadi. Uchlarida jarohat boʻlganda turniket talab qilinadi.
Vena — qon qoramtir (qizil-qora), oqim bir hil, pulsatsiyasiz. Kamroq intensiv, lekin tez harakat talab qilinadi. Bosimli bogʻlov bilan toʻxtatiladi.
Kapillyar — qon butun jarohat sirtida bir tekis seeping. Odatda oʻz-oʻgʻidan yoki minimal bosimda toʻxtaydi. Steril bogʻlov va vaqt kerak.
Mashq: moslik
Toʻxtatish usuli turga bogʻliq
Qoida
Turniket — faqat arteriya qonqorinida va uchlarda. Venada — bosimli bogʻlov. Boʻgʻozga turniket qoʻyilmaydi.
Bosimli bogʻlov — vena va kapillyar qonqorinida qoʻllaniladi. Tartib: steril material (bogʻlov, matoga) jarohatga — qoʻl bilan bosib — bogʻlov bilan tarangligicha bogʻlash. Effekt bosim orqali, emas, toqimalarni qattiq bosish orqali erishiladi.
Turniket — arteriya qonqorinida va uchlarda qoʻllaniladi. Qoʻllash qatʼiy tartibni talab qiladi.
Mashq: turniket qoʻllash tartibi
Odatiy notoʻgʻri tushunchalar
Nazorat savoli: qonqorin turi
Nazorat savoli: boʻgʻoz jarohati
Vaziyatni tahlil qilish
BILIMLARNI CHUKURLASHTIRING
Tashqi qonqorining xavfi
Kuchli tashqi qonqorin hayot uchun xavfli holat: 30–40% dan ortiq qon yoʻqotish (kattalar uchun 1,5–2 litr) oʻlim xavfi yuqori. Dastlabki yordam mexanik qonqorinni toʻxtatishga qaratilgan.
Toʻxtatish usullari ustuvorlik tartibida
- Toʻgʻridan-toʻgʻri bosim — jarohatga toza matoni (bogʻlov materialini) qoʻyib, toʻxtovsiz bosish. Agar suv bilan toʻlgan — ustiga qoʻshimcha, birinchi qatni olib tashlamasdan. 10–15 daqiqa uzluksiz bosish.
- Jarohatni zich toʻldirish — chuqur jarohatlarda (boʻgʻoz, chov, qoʻltiqqa turniket qoʻyib boʻlmaydi): jarohatga bogʻlovni yoki matoni barmoqlari bilan juda zich qoʻyish.
- Turniket — faqat uchlardagi jarohatlarda, toʻgʻridan-toʻgʻri bosim samarasiz boʻlganda.
Turniket qoʻllash qoidalari
- Jarohatdan yuqorida (5–7 sm), kiyim ustiga qoʻyish.
- Jarohatdan qon toʻxtaguncha (teri yorilib ketmaguncha) taranglashtirish.
- Turniket qoʻyish vaqtini belgilash — terida marker yoki bogʻlov ostida qogʻozga yozish.
- Turniketli oyoq-qoʻlni yopmaslik — turniket koʻrinadigan boʻlishi kerak.
- Turniket maksimal vaqti: yozda 1 soat, qishda 30 daqiqa (toqima nekrozi xavfi). Kerak boʻlsa, 10–15 daqiqa boʻshatib, keyin yana taranglashtirish.
Tashqi qonqorinini toʻxtatish algoritmi
| Bosqich | Harakat |
|---|---|
| 1. Toʻgʻridan-toʻgʻri bosim | Toza matoni jarohatga qoʻyib, ikki qoʻl bilan 10–15 daqiqa toʻxtovsiz bosish. Agar suv bilan toʻlgan — ustiga qoʻshimcha, birinchi qatni olib tashlamasdan |
| 2. Zich toʻldirish | Boʻgʻoz, chov, qoʻltiqdagi jarohatlarda (turniket qoʻyib boʻlmaydi): bogʻlovni barmoqlari bilan juda zich jarohatga qoʻyib bosish |
| 3. Turniket | Faqat uchlardagi jarohatlarda, toʻgʻridan-toʻgʻri bosim samarasiz boʻlganda: jarohatdan 5-7 sm yuqorida, qon toʻxtaguncha taranglashtirish |
| ⏱ Turniket vaqti | Terida yoki bogʻlov ostida qogʻozga yozish. Maksimum: yozda 1 soat / qishda 30 daqiqa. Turniket koʻrinadigan boʻlishi — kiyim bilan yopmaslik |
| Turniketni olib tashlash | Faqat tibbiy xodim olib tashlaydi. Tez yordam yetib kelish uzoq davom etsa: 10-15 daqiqa boʻshatib, yana taranglashtirish, vaqtni yangilash |